QUARTA LESSION - 4.0 Coniugassion dei Verbi Èsar/Èssar e Avérghe
Tra le parti del discorso quele che le g'à una pì completa flession, quindi le presenta magiori difarense tra el dialeto e la lingua italiana, iè i verbi oltre ai i pronomi. I sostantivi, i agetivi e i articoli non i varia se non dal singolar al plural e dal maschil al feminil. Nel dialeto veronese, come in italian le se distingue le tri coniugassioni dei verbi regolari, che i gà al'infinido le seguenti usside: 1a:-àr, 2a:-ar, 3a:-ìr (es. magnàr, crédar, sentìr) corispondenti ale tri usside dela lingua -are, -ere, -ire (es.mangiare, crédere, sentire).
4.1 Verbo Èsar
| Èssar |
Essere |
| INDICATIVO |
| // Presente // |
| mi sòn |
io sono |
| ti te si |
tu sei |
| lu l'è |
egli è |
| noaltri semo |
noi siamo |
| voaltri si |
voi siete |
| lori i è |
egli sono |
| // Imparfeto // |
| mi éra |
io ero |
| ti te éri |
tu eri |
| lu l'era |
egli era |
| noaltri érimo |
noi eravamo |
| voaltri éri |
voi eravate |
| lori i éra |
essi erano |
| // Passà // |
| mi son sta o stado |
io sono stato |
| ti te si sta o stado |
tu sei stato |
| lu l'è stà o stado |
egli è stato |
| noaltri semo stadi |
noi siamo stati |
| voaltri si stadi |
voi siete stati |
| lori i è stadi |
egli sono stati |
| // Futuro // |
| mi sarò |
io sarò |
| ti te sarè |
tu sarai |
| lu 'l sarà |
egli sarà |
| noaltri sarémo |
noi saremo |
| voaltri sarì |
voi sarete |
| lori i sarà |
essi saranno |
| // Imparfeto composto, o Trapassà prossimo o Piucheparfeto // |
| mi éra sta o stado |
io ero stato |
| ti te éri stà |
tu eri stato |
| // Futuro composto o anteriore // |
| mi sarò sta o stado |
io sarò stato |
| ti te sarè sta |
tu sarai stato |
| CONGIUNTIVO |
| // Presente // |
| (che) mi sia |
(che) io sia |
| (che) ti te sii |
(che) tu sia |
| (che) lu'l sia |
(che) egli sia |
| (che) noaltri sémo |
(che) noi siamo |
| (che) voaltri si |
(che) voi siate |
| (che) lori i sia |
(che) essi siano |
| // Imparfeto // |
| (che) mi fosse o fusse |
(che) io fossi |
| (che) ti te fossi o fussi |
(che) tu fossi |
| (che) 'l fosse o fusse |
(che) egli fosse |
| (che) noaltri fossimo o fussimo |
(che) noi fossimo |
| (che) voaltri fossi o fussi |
(che) voi foste |
| (che) lori i fosse o fusse |
(che) essi fossero |
| // Presente composto o Parfeto o Passà // |
| (che) mi sia sta o stado |
(che) io sia stato |
| (che) ti te sii sta.... |
(che) tu sia stato.... |
| // Imparfeto composto o Trapassà // |
| (che) mi fosse o fusse sta o stado |
(che) io fossi stato |
| (che) ti te fossi o fussi sta.... |
(che) tu fossi stato... |
| CONDISSIONAL |
| // Presente // |
| mi sarìa |
io sarei |
| ti te saréssi |
tu saresti |
| lu 'l sarìa |
egli sarebbe |
| noaltri saréssimo |
noi saremmo |
| voaltri saréssi |
voi sareste |
| lori i sarìa |
egli sarebbero |
| //Passà o Composto// |
| mi sarìa sta o stado |
io sarei stato |
| ti te saréssi stà |
tu saresti stato |
| //Imperativo // |
| 2a sing. sii |
sii |
| 2a pl. si |
siate |
| //Forme negative del'imperativo// |
| 2a sing. no èsar o no sta èssar |
non essere |
| 2a pl. no stè èssar |
non siate |
| INFINITO |
| // Presente // |
| èssar |
essere |
| // Passà // |
| èssar sta o stado |
essere stato |
| PARTICIPIO PASSA' |
| sta o stado |
essere stato |
| GERUNDIO |
| //Presente o semplice// |
| essèndo |
essendo |
| //Passà o composto// |
| essèndo sta o stado |
essendo stato |
4.2 Verbo Avérghe
Nel dialeto veronese, el verbo "aver" (averghe), l'è costantemente acompagnado dala partiçela ghe.
| Avérghe |
Avere |
| INDICATIVO |
| // Presente // |
| mi g'ò |
io ho |
| ti te gh'è |
tu hai |
| lu 'l g'a |
egli ha |
| noaltri g'avémo o gh'émo |
noi abbiamo |
| voaltri g'avì |
voi avete |
| lori i g'à |
essi hanno |
| // Imperfeto // |
| mi g'avéa o g'avéva |
io avevo |
| ti te g'avéi o g'avévi |
tu avevi |
| lu 'l g'avéa g'avéva |
egli aveva |
| noaltri g'avéimo o g'avévimo |
noi avevamo |
| voaltri g'avéi o g'avévi |
voi avevate |
| lori i g'avéa o g'avéva |
essi avevano |
| // Passà // |
| mi g'ò 'vu (o avù o avudo) |
io ho avuto |
| ti te gh'è 'vu "" |
tu hai avuto |
| lu 'l g'à 'vu "" |
egli ha avuto |
| noaltri g'avémo 'vu "" |
noi abbiamo avuto |
| voaltri g'avì ' vu "" |
voi avete avuto |
| lori i g'a 'vu "" |
essi hanno avuto |
| // Futuro // |
| mi g'avarò |
io avrò |
| ti te g'avarè |
tu avrai |
| lu 'l g'avarà |
egli avrà |
| noaltri g'avarémo |
noi avremo |
| voaltri g'avarì |
voi avrete |
| lori i g'avarà |
essi avranno |
| // Imparfeto composto, o Trapassà prossimo o Piucheparfeto // |
| mi g'avéa 'vu (o avù o avudo) |
io avevo avuto |
| ti te g'avéi 'vu.... |
tu avevi avuto.... |
| // Futuro composto o anteriore // |
| mi g'avarò 'vu (o avù o avudo) |
io avrò avuto |
| ti te g'avarè ' vu..... |
tu avrai avuto.... |
| CONGIUNTIVO |
| // Presente // |
| (che) mi g'àbia |
(che) io abbia |
| (che) ti te g'abi |
(che) tu abbia |
| (che) lu'l g'àbia |
(che) egli abbia |
| (che) noaltri g'avémo |
(che) noi abbiamo |
| (che) voaltri g'avì |
(che) voi abbiate |
| (che) lori i g'àbia |
(che) essi abbiano |
| // Imparfeto // |
| (che) mi g'avése |
io avessi |
| (che) ti te g'avési |
tu avessi |
| (che) lu 'l g'avése |
egli avesse |
| (che) noaltri g'avésimo |
noi avessimo |
| (che) voaltri g'avési |
voi aveste |
| (che) lori i g'avése |
essi avessero |
| // Presente composto o Parfeto o Passà // |
(che)mi g'abia 'vu(o avù o avudo)
|
io abbia avuto |
| (che) ti te g'avesi 'vu... |
tu abbia avuto..... |
| // Imparfeto composto o Trapassà // |
| (che)mi g'avese 'vu (o avù o..) |
io avessi avuto |
| (che) ti te fosi o fusi sta.... |
tu avessi avuto... |
| CONDISSIONAL |
| // Presente o semplice // |
| mi g'avarìa (o g'avaréa) |
io avrei |
| ti te g'avarési |
tu avresti |
| lu 'l g'avarìa (o g'avaréa) |
egli avrebbe |
| noaltri g'avarésimo |
noi avremmo |
| voaltri g'avarési |
voi avreste |
| lori i g'avarìa (o g'avaréa) |
egli avrebbero |
| // Passà o Composto // |
| mi g'avarìa 'vu (o avù o avudo) |
io avrei avuto |
| ti te g'avarési 'vu...... |
tu avresti avuto.... |
| // Imperativo // |
| àbieghe |
abbi |
| avighe o abièghe |
abbiate |
| // Forme negative del'imperativo // |
2a sing. no avérghe
o no sta avérghe |
non avere |
2a pl. no abièghe
o no sta avérghe |
non abbiate |
| INFINITO |
| // Presente // |
| avérghe |
avere |
| // Passà // |
| avérghe 'vu (o avù o avudo) |
avere avuto |
| PARTICIPIO |
| // Presente // |
| non usado |
avente |
| // Passà // |
| avù o avudo |
avuto |
| GERUNDIO |
| // Presente o semplice // |
| avèndoghe |
avendo |
| // Passà o composto // |
| avendoghe 'vu (o avù o avudo) |
avendo avuto |