GAZO (Gazzo Veronese)
Popolassion: 5.515 Altessa: 16 metri sora el livel del mar
Superfice: 56,73 chilometri quadri
Comuni confinanti: Sanguinè (Sanguinetto), Sorgà, Nogara, Casaleon, Ostiglia MN, Serravalle MN, Sustinente MN, Villimpenta MN
Comune de la Bassa Veronese al confin con la provincia de Mantoa formà da le frasioni S. Piero in Val, Pradele, Gazo, Roncanova (sede municipal), Corezo, Macacari e abità da l'omo fin da la preistoria, come i ne dimostra i reperti catadi ne la zona. In località Dosso de Pol jè stà portà a la luçe un bel mucio de tombe de la popolasion Atestina. In tuto el teritorio de Gazo ben o mal, l'è stà catà qualcosa, come i reperti de l'Età del Bronso e del Fer (utensili, ceramiche, folende) e de epoca romana (fibule, vasi, monede), conservadi nel Museo Archeologico de Vila Parolin-Poggiani. In sto comun ghe passava la famosa via romana Claudia Augusta e quindi se pol pensar che a l'epoca Gazo l'era un vicus importante. Con el passar dei ani 'sto comune l'à mantegnudo la so importansa come i ne dimostra i privilegi concessi al Monastero de Santa Maria Magior da parte dei re longobardi Liutprando e Ildebrando nel VIII secolo, concessioni confermade da Lotario I, Ludovico II, Berengario I e Ugo tra el IX secolo e 'l X secolo. El çentro abitado de Gazo el nasse de sicuro nei primi ani del VIII secolo come feudo de l'Abasia de Santa Maria in Organo de Verona che la g'avea giurisdision su la zona fin a l'epoca Scaligera e citado par la prima 'olta nel' 864 "in loco qui dicitur Gaio". Anca el toponimo l'è de origine longobarda, da "gahagi" che vol dir logo, bosco recintà, ven. antico "gazo". Le prime testimonianse del castel del Gazo jè a caval del XIII secolo quando gh'è stà numarose guere tra veronesi e mantoani. Nel 1243 Turrisendo dei Turrisendi messo al bando da Eselin da Roman l'è entrà in possesso del castel insieme con Rizzardo de Sambonifacio, provocando 'na dura reasion da parte del stesso Eselin che l'à fato butar zò la fortessa e un fraco de costrusioni in paese. Ma poco tempo dopo el castel el rinasse e nel 1277 l'è stà comprà da Alberto de la Scala che nel 1282 el s'à ciapà i privilegi dal monastero de Santa Maria in Organo su Gazo par 29 ani. Ma nel 1319 un diploma de Federico d'Austria el contestava la giurisdission de l'Abate e confermava l'investidura dei Scaligeri. Nel 1405 el comune el passa dai Visconti ai Venessiani che i mete tuti i beni a l'asta; a 'sto punto salta fora nel 1429 la fameja Giusti che compra tuto e i vien nominadi dal Senato Venesian Conti de Gazo. De la frassion Roncanova gavemo le prime notisie nel 830 quando l'è stà regalà da l'imperador Ludovico el Pio al monastero de Santa Maria in Organo che nel 1529 l'à introdoto la coltivasion del riso. El toponimo el deriva dal latin "runcare" che vol dir logo disboscà destinado a l'agricoltura e al pascolo. Altra frassion l'è Corezo (Correzzo) che secondo la toponomastica podarìa derivar dal latin cornigia "stricola de corame (cuoio)" in questo caso stricola de teren tra do fiumi Tartaro e Tion o in zona inpaludà. Fin al 1928 quando gh'è stà la riforma aministrativa da parte del governo Mussolini, l'era un comun con frassion Macacari. Verso la fine del XIV secolo l'era tra i possedimenti de Jacopo dal Verme che l'à costruido 'na fortessa. Col tempo el feudo l'è passà ne le mane de la fameja venessiana dei Cappello. Altra fortessa l'era arente el Ponte Molino antico ponte marmoreo 'ndoe ghe passava la via Claudia Augusta. Pradele nel 1369 l'era feudo dei conti Montanari che i g'à costruido un bel palasso merlà con tori. Da visitar assolutamente a Gazo l'è la césa de Santa Maria Magior ricostruida nel 1130 dopo la completa distrussion col teremoto del 1117. Durante i scavi del 1938-40 jè vegnudi a la luçe i resti de le fondamenta de le precedenti costrusioni e mosaici del IX secolo, sensa contar dei bassorilievi muradi a l'esterno e un interessante lapide che ricorda la consacrassion de l'altar de Santa Crose da parte de l'Abate Audilberto nel 820. Altra césa de una çerta belessa l'è quela de San Piero in Monastero ciamada "el Céson" a San Piero in Val, tempio antico del XI secolo a crose latina e tor campanaria con finestre romaniche. Rispeto altre cése de la zona, l'era tra i possedimenti de l' Abazia de San Zen. Sempre in 'sta frassion gh'è la césa parochial de San Piero Apostolo del 1674, costruida su n'antico oratorio usado da l' Abazia de San Zen dedicà al Salvator e restaurado nel corso del XVIII e XIX secolo. Altre cése parochiali jè quele de Macacari dedicà ai Santi Fabian e 'Bastian, de Roncanova dedicà ai Santi Filipo e Giacomo tuto e do del '500. A Corezo la "Césa vecia" dedicà a San Gioani Batista de origine longobarda, l'è una tra le più importanti e piene de storia de la zona con lapidi sepolcrali e resti romani. Nominada nel Privilegio Rotaldiano del 813 g'avemo le prime notisie scrite parò nel 23 genàr 1307 in un documento dal Monte de Pietà 'ndoe se diséa che la césa la dipendea dal Vescovo de Verona. Ampliada nel corso del XVII secolo, drento la se presenta a navada unica con altari e afreschi de valor. E par finir la Pieve de San Prosdocimo a Pradele, una de le piassé antiche del veronese e ricordà fin dal IX secolo e presente in tempi lontanissimi. Tra i palassi, da segnalar el Montanari del XV secolo a Pradele, el Capello a Macacari e Vila Lando a Levà de Sora. Par ci ghe piase la natura podemo consiliar de far un salto a l' Oasi del Busatel a San Piero in Val, 'ndoe se pol amirar la natura incontaminada e un fraco de bestie. L'area che l'è soto la protession del WWF Italia la se cata su 'n area de 81 etari tra la provincia de Verona e de Mantoa. Foto: Césa de Santa Maria Magior
Provincia In - www.larenadomila.it