Noèle Veronesi

Noèle Veronesi curiose e sinpatiche le storiéle del folclorista Arrigo Balladoro de fine '800.

El grande Arrigo Balladoro uno dei più grandi folcloristi veronesi, tra l'800 e 'l 900 l'è riussì a catàr tante testimonianse de la tradissión popolàr veronese. Le noèle no j-è longhe come le fòle e le g'à fantasia o le parla de robe vere o magari utilisà par tór par el cul qualchedùn. La noèla te podéi catàrla in forma de prosa no solo in Italia ma anca in Europa.

 
// Podarìa interessarte
Tradissioni > Far Filò  Noèle + Vilóte + Fòle

1.LA BADESSA E LA SUPA

1.LA BADESSA E LA SUPA
’Na badessa l’è nà zo in cusina, e sora ’na tola la vedi preparà, ’na supa. La domanda: — Par ci è-lo quel supón? — Par ela, siora badessa, ghe dise ’na mónega. — Par mi quel supìn? — Se la supa l’era par le altre, l’era massa granda e par éla l’éra massa picenina!

2.LA SUPA DE LENTE

2.LA SUPA DE LENTE
’Na dona la gh’à fato, par la so fameja, ’na supa de lente, ma parchè le costaa care, la ghe n'à tolto poche, ma poche assè. A mezogiorno, quando j éra drio a magnàr sta supa, salta fora uno de’ so fìoi a dirghe,  tuto maravejà: — 'Ardè, mama, ò catà ’na lenta ’n te la minestra!

3.L'ABITO A LA MADONA

3.L'ABITO A LA MADONA
A Quinsàn un prete el racomandava ai so parochiani che i fasesse ’na larga limosina par torghe un novo abito a la Madona. Un paesàn el dise, con un ch’el gh'avea viçin: — A mi no la me par giusta de farghe ’n altro abito a la Madona; a ela du, e a quel poro Cristo lì, che l'ò nudo, gnente? E el segnava ’n gran crocefisso che gh’éra su l'altàr viçin.

4.NO SON MIGA DE STO PAESE QUA!

4.NO SON MIGA DE STO PAESE QUA!
A Carcasèle gh’era ’ndà a predicàr un prete brao assè. El predicàa sora la passión de Gesù Cristo, e el parlàa in una maniera tale, che, se trata, tuti j éra comossi, tuti i pianzéa. No gh’éra che uno che no pianzesse. El predicatòr el lo vedi, « el ghe dise: — E lu, galantomo, parche no pianzìo? — Mi ? Mi no son miga de sto paese qua!

5.LA SCUDÈLA DE VIN

5.LA SCUDÈLA DE VIN
Gh’era ’na ’ecia' che la ghea ’na scudèla de quele grande, che soto ’l cul la gh’ ’ea el diàolo depènto. I soi de casa i ghe l’empenea de vin, e ela zo, tuto d’un colpo, la se lo sorbea. I puteleti. che gh’era lì, i diséa: — 'Arda la nona che l’à beù tuto ’l vin! — L’è parche no voi, la disea ela, che ghe ne resta gnanca un gossìn par quel bruto diàolo! Ven che la scudèla se rompe, e alora lori cròmpeghene una che soto al cul la gh’ ’ea scrito el nome de Gesù.
I ghe uda el vin, e ela la lo bei luto d'un fià.— 'Arda che la nona la l’à beù tuto anca sta ‘olta. —  Sicuro, cari mei, che si’, parche ’oi ’edar el nome de Gesù.

6.CHE DOPO NO 'L DIGA CHE SON STA' MI!

 

6.CHE DOPO NO 'L DIGA CHE SON STA' MI!
Un vècio pecatòr l’era drio a tiràr i sgherléti. Ghe va el prete, e el glie dà in man un croçefìsso. Dopo, co ’na candela impissada, el ghe mostra le ferite de nostro Signor, disendoghe:— Védito questo capo lacerato de spine? j è sta’ causa i to pecati. Védito sta ferita al costato? jè sta’ i to pecati a fàrghela. Védito ste fèrite a le mane e ai piè? J è sta’ anca questi i to pecati... Intanto co la candela, el prete, el s’avéa aviçinà al crocifisso. El moribondo el ghe dise: — El varda adesso de no scotarlo co la candela, se no dopo el dise che son sta’ mi co i me pecati!

7.TACUÌN DE DRIO, PASSA DAVANTI

7.TACUÌN DE DRIO, PASSA DAVANTI 
Un de quei che va in giro co la chitara e che canta, l’è nà in t’un’ostaria e l’à magna e beù fin che l’è sta’ stufo. Quando l’è sta’ par pagar, el gh’à dito a l’osto:- El varda, mi gh’ ò qua el tacuin pien de schèi, e el vede che se volesse pagàr, mi podarìa. Ma mi voi cantarghe de le cansón; se una de queste lu ’l dise che la ghe piase veramente, alora lu l’è belo che salda co ’l conto. E intanto el mete el tacuin in te la scarsèla de drio. Sto osto acèta, parchè el pensava: — Mi continuarò a dirghe che no le me piase cossì no 'l podarà miga busararme.Sto omo el cominzia a cantàr na cansón. L’osto el dise che no la ghe piase. El prova acantarghene ’n altra. Anca quela no la ghe piase. El ghe ne canta séte oto, ma no ’l ghe n'intiva una.Finalmente stufo el se taca a cantòr: /// Tacuin de drio, passa davanti, Che l’osto no ’l voi saverghene d’i me canti. L'osto subito alora el dise: — Brao! questa l’è la cansón che me piase! E quel altro el seitàva: /// Tacuin davanti, passa de drio, che l'osto lo paga co ’l canto mio. E cussi el ghe la fata a l'osto.

8.O POPOLO DE PAZZÓN!

8.O POPOLO DE PAZZÓN! 
L’arciprete de Pazzón el gh’avéa da far na predica, ma ’l mancava de pulpito. Lu alora el mete in mezo a la césa 'na bote, e a torno a sta bote dei adobi. Quando l’è l’ora de la predica,el va su, e el se taca a predicàr. Caspita, li el se scalda, e el continua a bàtar i piè, fin che a ’n çerto ponto, casca el fondo de la bote, e lu zo. Ma no ’l se perde de spirito. El tira su l'adobo, e parlando fora dal cocón el dise: "O popolo de Pazzón, no podendo parlàr da la bote, ve parlo dal cocón".

9.LA CÀVRA, EL LÓO E LE VÉRZE

9.LA CÀVRA, EL LÓO E LE VÉRZE
Un paesàn el gh’avéa un lóo, 'na cavra, e de le vérze, e el dovéa passàr 'n fiume. Ma la so barca l’era picenina, e no 'l podéa portàr con lu che ’na roba a la volta. Se ’l toléa su le vérze, el lóo el magnàa la càvra; se ’l toléa su el lóo, la càvra a la magnàa le vérze. Lu, alora, pensa e ripensa, e dopo l’à fato cussì: prima de tuto l'à porta de là la càvra, dopo l’è torna a tor le vérze; el lassa là le vérze e el porta ’ia la càvra; el lassa qua questa, e el porta ’ia el lóo; dopo ’l torna, e el porta ’ia anca la càvra, e cussì el se l’à cavàda.

10.VARDA VARDA, COME SE SLONGA EL CAVAL!

 

10.VARDA VARDA, COME SE SLONGA EL CAVAL!
Varda varda, come se slonga el me caval! Un putèl venessiàn l’è andà via militàr, e i l'à messo in t’un regimento de cavalaria. El primo giorno che i l’à fato montàr, a ogni colpo che ghe dava el cavàl trotando, lu l’andava indrìo. Vedendo che le réce, la testa, el col del cavàl i andava sempre più in là, lu el credéa ch’el se slongàsse, e alora el s’à taca dir coi so compagni: - Varda varda, come se slónga el me cavàl!

11.STO CAVÀL QUA, L 'Ò TERMINÀ!

11.STO CAVÀL QUA, L'Ò TERMINÀ!
Un coscrìto venessiàn, la prima volta che i lo avéa fato montàr a caval sensa sela, el seitàva a andàr indrìo, indrìo, fin che l’è andà a terminàr su la cóa. Alora el se volta verso el caporàl, e el ghe dise: - Caporàl, sto cavàl qua l'à terminà, bisón ch'el me ne daga ’n altro!

12.LE QUAJE E LE RÉCE

12.LE QUAJE E LE RÉCE. 
Le quaje e le réce. ’N omo el ghe dise a so mojér: — Varda che par ancò ò invidà me compare a magnàr quele quaje che ò ciapà geri. — Sito mato, ghe dise la so dona, no te ghe ne ciapi mai, e le prime te vo regalarle via? — ben ben, 'dise lu, ormai l’ò invidà bisón dir che magnemo insieme. In distansa el vede che vien 'vanti so compare; alora el tol su 'na botìlia, e el ghe dise a so mojér: — 'Arda che mi 'ago in càneva a caàr el vin, ti intanto meti su le quaje. A pena che so mari l'à ’oltà le spale, la dona la ciapa le quaje e la le sbate in t’un calto. Ariva el compare. La dona subito la ghe dise: — Caro vu, scapè ’ia: me marì ve ’ol tajàr le réce; l’è nà in càneva a tor i cortèi. El compare, apena el sente questo, tuto spaentà, el scapa ’ia. Ven su el mari: — ’Ndo' è-lo me compare? — Ah tasi, l’è ’egnù qua e l’à porta ’ia tute le quaje. — Dal bon? Speta mi! E el se taca a córarghe drio. Quel altro, tuto spaentà, el coréa de più. Stufo finalmente el ghe siga: — Almanco dàmene una ! — No, no, gnanca una! Uno el s'entendéa le quaje, e l’altro el credéa le réce!

13.J È ÇENTO E QUARANTA

13.J È ÇENTO E QUARANTA
J è çento e quaranta. Gh’éra ’n pare ch’el ghe dava ’na lavada de testa a ’n so fiòl. El ghe diséa: me maravejo che te fassi questo, che te fassi quelo, te dovaressi vergognarte, te se’ el disonòr de la fameja, e no’l la finiva più de farghe rimprovari e de darghe consigli. A ’n çerto ponto, el fiòl el dise: — J è çento e quaranta. — Cossa? dise so pare. — Le formighe ch’è ’ndade dentro ’n de quel buso del pavimento. Disìo ch’el stava atento a quel che ghe diseva so pare? El contava le formighe!


14.QUEL CH'EL VOLÉA ABITUÀR EL MUSSO A VIVAR SENSA MAGNÀR

14.QUEL CH'EL VOLÉA ABITUÀR EL MUSSO A VIVAR SENSA MAGNÀR
Gh’era ’n paesan ch’el gh’avea un musso. El dise: - Poco a la volta, sensa gnanca ch’el se n’ acorza, voi abituarlo a vivar sensa magnàr. E l’à cominsià ogni giorno a darghe da magnàr manco. Sta pora bestia la vegnéa sempre più fiaca, tanto che no la podea gnanca più magnàr quela poca gramegna ch’el ghe passava. Lu ’l disea: - Varda, varda, ch’el va abituandose. Da li a qualche giorno, sto poro musso. el more. El paesàn alora l'à dito: — Varda se son proprio sfortuna; adesso, che de boto l’era abituà a vìvar sensa magnàr, el me more sul più belo!

15.EL CRESIMAÒR

15. EL CRESIMAÒR 
Un vesco l’ero andà in t’un paese par cresimàr. L’à seità a cresimàr tuta matina, ma quando l’à sentì a bàtar mesogiorno, visto che gh’éra ancora la césa piena de putèi da cresimàr, el se ferma, e da l’altàr el dise: — Ora sospendo la crésema per sponsàr un po'. Ritorné tra un par de ore, che dopo nemo avanti. Gnissùn se move. Alora l’arciprete el ghe dise al vosco: — El varda, salo, che no j à miga capido gnente. — E parchè vol-lo che no i abia capido? Me par d’essarme spiegado ciaro. — No, no. bisogna parlarghe cussì, parchè intenda: “ Oooh... che chi el cresimaòr el va a magnàr; tornè dopo dopo polenta, ch’el ghe darà ’n’altra paca.


16.LA FESTA DEL FORMENTO

16.NO GHE MANCA LA LÉNGUA
Uno el va a la fiera par comprarse un caval. El ghe ne cata uno ch'el ghe piase abastansa. El ghe domanda al parón: — Com’èlo sto cavàl? — Bon, enteligente, no ghe manca che la léngua. Quel altro el contrata, el lo compra, e el se lo conduse a casa. Quando l’è a casa, el cavai no ’l voi magnar. El speta un poco, e dopo el se decide a andar da quel che ghe l’avéa vendù. El ghe dise: — Lu ’l m’à embrojà, el m'à dà ’n caval che no vol magnàr! — Ma benedeto, de cossa se laméntelo? No ghe l’avéa dito mi? Bon, enteligente, no ghe manca che la léngua!


17.VE LO GARANTISSO

17.VE LO GARANTISSO 
Un paesàn el va a crompàr un caàl. El marcante el ghe dise: — Vedìo, mi ve lo dago par pochi soldi parchè l’è orbo da ’n ocio, ma da quel altro ve lo garantisso. Quando sto paesàn el va a casa, tuti i soi i ghe dise che i lo gà embrojà, parchè ’l caàl l’éra orbo da tuti du i oci. El córe dal marcante a protestàr, ma questo el ghe dise: — Ma cossa vea dito mi? Da ’n ocio l’è orbo e da quel altro ve lo garantisso. No v”en miga dito de garantìrvelo san?!


18.PAR STA ’OLTA VOI RIS-CIARLA

18.PAR STA ’OLTA VOI RIS-CIARLA 
En vècio l’era en fin de vita. Ghe va ’l prete par sacramentarlo, ma lu no ’l vol saérghène, e el ghe dise: — El senta, par sta 'olta vôi ris-ciarla, vôi ’nar a l'altro mondo sensa sacramenti. E el more. Da lì a ’n poco se mala anca so fiól. Quando no gh’è pi’ speransa de salvarlo, Ghe va ’l prete par confessarlo, ma lu ’l ghe dise: — El senta, el l’à ris-ciada me pare, par sta’olta vôi ris-ciarla anca mi. E l'è morto sensa sacramenti.


19.QUEL DAI SERVISSI LONGHI

19.QUEL DAI SERVISSI LONGHI
’N omo 'l ’oléa nar a servizio da ’n siòr. El va, e el se presenta. Sto siòr el ghe dimanda: — Che servizi avìo fato? — Da butèl son sta’ a servir quìndese ani in t’una fameja. — E dopo? - ò fato cinque ani de melitàr (tr.militare). - E dopo? — A casa dal melitàr son sta’ vint’ani boàr da un tal. — E dopo avìo fato altri servissi? - Sì. son sta’ altri trent’ani laorénte dal tal'altro. - Ma disìme, quanti ani gh'io ? — Trenta. E alora, stupìdo, el siòr ghe dise: - Come ve caté fora de vint’ani da ’na parte, trenta da quel'altra? Che bale credìo da darme da ’nténdar?


20.SURSUM CORDA

20, SURSUM CORDA
Gh’era ’n marì e ’na mojér, e 'sta mojér la féa fénta (tr.finta) de ’olerghe un ben de l'ànema. Un jorno lu 'l ghe dise: - Sito mai sta’ mancante de fedeltà contra de mi? - Cossa t’ensògnito mai ? Mi farte i corni, che te voi un ben de l’ànema? la ghe dise. — Ben senti, el dise lu, dimàn matìna narémo a messa tuti du insieme; quando ch’el prete el dirà: “Sursum corda... se te vedi che me buta i corni, alora l’è segno che te m’j è fati; se no i buta, alora l’é segno che no te m'è fato gnente. — Se no te ’ol altro, dise sta dona, si. Ela l'à dito de si parchè la se tegnéa secura che i corni no i arìa (tr.avrebbero) butà. A la matina i va a messa. Lu el  s”ea preparà da corneti da poderli tacàr co la cola. Eco el prete el dise messa e lu el se le taca sora la testa. So mojer l’alsa la testa e la vede sti cornéti. Alora la ghe dise: — Nèmo fora in pressia, se no dopo no passè gnan da la porta dai tanti che ve ne buta (tr.spuntano)... — Ah! bruta lazarona, e te ’olèe darme da ’nténdar che no te me n'’ee mai fato! El l'à parà fora de césa e li el gh'à dato tante de quèle bote ch'el l'à mèsa stramencià.


22.LA CHITARA

22.LA CHITARA 
Un giorno un sonadòr do chitara el va drénto in la botega d’un formajér, e el se compra, da far colassión, un poco de formàjo e de salado. In t’el andar fora, el lassa sul banco la chitara. Da li a 'n poco va dréto un siòr a comparse ’n eto de formajo. Fin che l’altro el lo pesa, sto signor el se mete a strImpelàr la chitara. — ’Orpo, el dise, questa l’è proprio de valòr. L’é ’na chitara antica che no ghe n’ò mai visto de compagna. Se me la dè, mi ve dago domile franchi. L'altro el ghe dise che no ’l pol dàrghela, parchè no l’è miga sua, ma de uno ch’el se l'avéa desmentegada. Alora sto siòr el ghe dise: — Ben, s’el torna, compréla vu, e po' portémela a l’albergo, che mi le domile franchi son sempre disposto a darvele. Da li a ’n poco torna quel’altro par tor la so chitara. Alora el botegàr el ghe dise s’el vol véndarghela par tresénto franchi. Questo el ghe dise de si: el tira i schèi e el va via. Dopo el botegàr el se veste pulito, el va a l'albergo, e el dimanda de quel siòr. Li i ghe dise che no gh’è gnissun che porta quel cognome. Alora el s’à acorto de la busarada che l’avea ciapà.


23.MÈSO A LESSE E MÈSO A ROSTO

23.MÈSO A LESSE E MÈSO A ROSTO
’Na perpetua la gh’avéa da cósar, par disnàr a mezogiorno, un capón, ma el prete, che l’era drìo a dir la messa de le òndese, el savéa desmentegà de dirghe come ch’el le voléa coto. Ela la va alora in sacristia e da ’na finestra che vardava l’altàr majòr, la ghe fa védar el capon. El prete, alora, el capisse cossa la s’entendéa, e, sempre seitàndo la messa, el ghe dise : — Mèso a lesse e mèso a rosto, par Cristum domino nostro.


24.’NA DONA CHE LA GHE L'À FATA AL DIÀOLO

24. ’NA DONA CHE LA GHE L'À FATA AL DIÀOLO
Na ’olta 'na dona l’à fato scomessa co ’l diàolo, che se lu l’è bon da far tre cose che ela la ghe dise, ela, la ghe dà la so ànema. E lu ’l gh’à dito de sì. Alora ela l’à tolto un saco de méio e l’è nà inçima al campanil e po’ l’à butà zo tuto sto méio, diséndòghe al diàolo ch’el lo cata su tuto, e no’l ghe ne lassa gnanca ’n gran. Alora lu el lo cata su tuto, e no el ghe ne peta gnanca ’n gran. — Ben, la dise sta dona, te falò anca questa, se te se’ bon. L’à tolto un saco de pene, e po’ l’è nà inçima al campanìl, che gh’éra ’n vento grando, e l’à mola tuta sta pena. Lu ’l ghe l'à catà su tuta e no ’l ghe n’à petà indrìo gnanca una. — Ben, queste chi te me j'è fate, la gh’à dito ela: adesso fame la tersa e po’ l'ànema l’è tua. In quel momento trun.... la tira 'na scorésa...— Ciàpela, la dise. Ma lu l’è resta li come ’n macaco. — Va là, va là che te me l’è fata, à dito el diaolo.


25. LA SCOMESSA CO ’L DIÀOLO

25. LA SCOMESSA CO ’L DIÀOLO
Gh’era uno, che, tanto par averglie schei el gh”ea impromessa la so ànema al diàolo. Ma d’alora lu ogni jorno el se fasea più malinconico, parche ’l vedéa aviçinarse el jorno ch’el diàolo l’avarìa portà via. La so dona la se n’acorze e la ghe domanda parchè l’è cussi malinconico. Lu el ghe dise de cosa se trata, e alora ela la ghe dise:— No sta torte pinsiéri, che quan’ ') vegnarà el diàolo te ’edarè che comodarò mi tuto. Lu alora el ciapa corajo. Passa d'i mesi e d’i ani e ven ch’el diàolo el ven par portarlo ’ia. Lu el ciama la so dona, e ela la ghe dise al diaolo: — Senti, mi ve fasso un noo pato: Fen ’na scomessa tra mi e vu : se vu la vinsi alora gh’avì la me ànema e quela de me marì, se no restémo lìbari tuti du. El diàolo l’acèta. Bisogna savér che st'òmo el fasea el cassadòr. La dona la ghe dise al diàolo: — Eco, se me marì el ciapa ’n osèl che vu no conossì, alora émo vinto noantri. — Va ben, dise el diàolo. Quan l'è la sera ela la se cava zo tuta nuda e la se onse el corpo de struto, dopo la se scrioltola in te le pene del stramasso in maniera che le se ghe taca tute a la pèle. Dopo la se buta sora d’un cassón. Vien el diàolo, e el cassadòr, mostrandoghe la dona, el dise: — Eco l'osèl che ò ciapà. El diàolo el lo 'arda da tute le parte, el lo toca, el lo palpa, ma dopo el dise: — Bisogna che confessa che ’n osèl simile no l’ò mai ’isto. E cussì l’à perso la scomessa, e lori j è restè lìbari.

 

 
// Podarìa interessarte
Tradissioni > Far Filò  Noèle + Vilóte + Fòle

Pin It