Skip to main content

Le bóche par le "denunzie"


Quando: 04 Dùgno 2026

denunziw

No parlàr par bóca o mèio, le bóche par le "denunzie". 

La storia de la nostra çità l'è scrita sul marmo, drio a i cantóni de le piasse e su le piére dei palassi. Tra le testimonianse piassè curiose e piene de mistero che la Serenissima n'a lassà, ghe n'è una che la conta de come la giustìssia la vegnésse mandà avanti de scondòn e sospèto: la pràtica de le "denùnzie secrete". Da 'sto modo de far l'è nato un modo de dir popolàr che i vèci i doperava spesso par racomandàr prudensa: "no parlar par bóca". 'Sta frase la dise tuta la verità su un'epoca 'ndóe la parola la podéa deventàr 'n arma, e 'ndóe i muri dei palassi del Podér i gavéa de le vere e pròpie bóche par ingiotìr le denuncie de la zénte mantegnéndo scónta la propia identità. In tuto el çéntro storico de Verona ghe n'éra ben sié de 'ste bóche, e ancó podémo catàrghene ancora quàtro che se pól védar e tocàr con man.

Ogni buso de la denùnzia l'éra colegà diretamente a na casseta drento i uffissi del palasso, andóe i responsabili i leséa i foiéti par incastràr ci no rispetava le regole. In Via Dante "Allighieri", par esenpio, se faséa le denùnzie contro el "Contrabando de la seda e le pràtiche proibìe", un segno de quanto el comèrcio el fusse controlà. In Piassa dei Signori gh'éra la boca che servìa par i usurai, colegada diretamente a la Camara Fiscal. Al fianco de la Porta dei Bombardieri, drénto al cortìl del Tribunàl, gh'éra la bóca par el "contrabando de le polvari da sparo", na ròba delicada parché la Serenissima la voléa el monopolio assoluto su le armi. La quarta che se pol védar ancó l'è quéla in Largo Divisione Pasubio gh'éra quéla par le "materie espresse nel proclama concernente il governo et economia militare" anca se no se vede el segno del buso e la se cata a do metri de altessa, fórsi par darghe la possibilità a ci l'éra a cavàl de imbusàr; ne la piéra de sóto, ne la parte incalusenà, par de védar el muso del león.

Le altre dó bóche de la çità iè andà perdùe o lassade al propio destìn, ma la so storia la resta viva. Una l'éra drénto la Losa Veneta del Palasso de la Prefetura, che ancó la risulta murada e grassie a 'na targa se lése: "Denontie secrete di pratiche, preghiere, maneggi, brogli, conventicole et altro danate dalle leggi". L'ultima, la più particolàr, l'éra "la casseta de le Pompe", sóto la Loséta del "Consiglio dei Dòdese". Nel 1589 el Magnifico Consiglio l'avéa aprovà 'na Lése par regolamentàr el massa lusso: ci spendeva massa schèi in vestiti pregiàdi o banchéti el ris-ciava de finìr denunzià. De 'sta Lése su le pompe l'è nato el modo de dir "andar vestido in pompa magna", che doperémo ancora al giorno de ancó.

Studiàr ste bóche de la denùnzie significa capìr come el Podér de na vòlta el laorasse de scondón, doperando i sospèti par tegnèr d'òcio la çità. Se da 'na parte 'sto sistema el servia par mantegnér l'ordine e catàr i delinquenti, da l'altra el creava un clima de sospèto 'ndóe anca el vissin de casa el podéa deventàr un nemigo. Vardàr de persona 'ste piére ancó, l'è un véro viàio ne la storia de la nostra çità. (A.Gagliardo 02.06.2026)

 denunzie 02